په جرمني کې د کار د قانون پېژندنه

د کار قرارداد، د کارکوونکو حقونه، د کار ساعتونه او د کار ځای مهم قوانین

 

⸻

 

سریزه

 

ډېر مهاجرین چې د جرمني د کار بازار ته داخلیږي، په پیل کې د دې هېواد د کار له قوانینو سره بشپړه بلدتیا نه لري. همدا موضوع کله ناکله د غلط فهمۍ، کاري ستونزو او حتی په کار ځای کې د ناوړه استفادې سبب ګرځي.

 

په جرمني کې د کار قانون یوازې د میاشتني معاش په اړه نه دی، بلکې لاندې موضوعات هم پکې شامل دي:

 

* د کار قرارداد

* د کار ساعتونه

* رخصتي

* ناروغي او د ناروغۍ رخصتي

* له کاره ایستل

* اضافه کاري

* د دندې امنیت

* او د کارفرما چلند له کارکوونکي سره

 

دا ټول د مشخصو قوانینو له مخې تنظیم شوي دي.

 

د جرمني د کار قانون هدف دا دی چې د کارفرما د حقونو، د کارکوونکو د کاري امنیت او د کار ځای د نظم ترمنځ توازن رامنځته کړي.

 

دا مقاله په جرمني کې د کار قانون د مهمو اصولو یوه عمومي پېژندنه ده. په راتلونکو مقالو کې به هره برخه په جلا او تفصیلي ډول تشریح شي.

 

⸻

 

په جرمني کې د کار قرارداد (Arbeitsvertrag)

 

په ډېرو دندو کې د کارفرما او کارکوونکي ترمنځ کاري اړیکه د کار قرارداد له لارې تنظیمېږي.

 

دغه قرارداد معمولاً لاندې موارد لري:

 

* د کار ډول

* د معاش اندازه

* د کار ساعتونه

* د رخصتیو شمېر

* د قرارداد موده

* د آزمایښتي مودې (Probezeit)

* او د قرارداد د فسخ شرایط

 

⸻

 

آیا شفاهي قرارداد هم اعتبار لري؟

 

په ډېرو مواردو کې: هو.

 

حتی که لیکلی قرارداد موجود نه وي، کاري اړیکه قانوني اعتبار لرلی شي.

 

خو لیکلی قرارداد ډېر مهم دی، ځکه د اختلاف په صورت کې:

 

* د حقونو ثابتول

* د کار ساعتونه

* یا د معاش اندازه

 

بې له لیکلي قرارداد څخه ستونزمن وي.

 

⸻

 

آزمایښتي موده (Probezeit)

 

په ډېرو کاري قراردادونو کې لومړنۍ څو میاشتې آزمایښتي موده ګڼل کېږي.

 

په عادي ډول، آزمایښتي موده تر ۶ میاشتو پورې وي، خو د دواړو لورو په موافقه کمېدای هم شي.

 

د آزمایښتي مودې ځانګړنه دا ده چې دواړه خواوې په دې موده کې قرارداد په اسانه فسخولی شي.

 

⸻

 

په جرمني کې د کار ساعتونه

 

د جرمني قانون د کار ساعتونو لپاره مشخص محدودیت ټاکلی دی.

 

⸻

 

مهمه قانوني ماده

 

§ 3 Arbeitszeitgesetz (ArbZG)

 

د قانون متن (په جرمني ژبه)

 

„Die werktägliche Arbeitszeit der Arbeitnehmer darf acht Stunden nicht überschreiten.“

 

⸻

 

ژباړه

 

«د کارکوونکو ورځنی کاري وخت باید له ۸ ساعتونو زیات نه وي.»

 

⸻

 

ساده تشریح

 

په ډېرو دندو کې:

 

* عادي کاري ورځ ۸ ساعته وي.

 

خو په ځینو شرایطو کې:

 

* قانوني اضافه کاري ممکنه ده،

 

په دې شرط چې د استراحت او د کاري ساعتونو د اوسط قوانین مراعات شي.

 

⸻

 

استراحت او Pause

 

په جرمني کې کارکوونکي د اوږدو شیفټونو پر مهال د استراحت (Pause) حق لري.

 

کارفرما مکلف دی چې د استراحت او کاري وخت اړوند قوانین مراعات کړي.

 

⸻

 

په جرمني کې لږ تر لږه معاش (Mindestlohn)

 

جرمني قانوني لږ تر لږه معاش لري.

 

کارفرما معمولاً نشي کولای له ټاکل شوي لږ تر لږه معاش څخه کم معاش ورکړي، مګر په ځینو ځانګړو قانوني حالاتو کې. لږ تر لږه معاش هر کال بدلېدای شي.

 

⸻

 

رخصتي (Urlaub) په جرمني کې

 

په جرمني کې کارکوونکي د رخصتۍ حق لري.

 

د قانون له مخې، ډېری کارکوونکي لږ تر لږه په کال کې ۲۰ کاري ورځې رخصتي لري، او ډېر شرکتونه تر دې هم زیاتې رخصتۍ ورکوي.

 

⸻

 

ناروغي او د ناروغۍ رخصتي

 

که کارکوونکی ناروغ شي، باید کارفرما خبر کړي او په ځینو مواردو کې د ډاکټر تصدیق وړاندې کړي.

 

په ډېرو مواردو کې، کارکوونکی د ناروغۍ پر مهال هم معاش ترلاسه کوي.

 

⸻

 

له کاره ایستل (Kündigung) په جرمني کې

 

په جرمني کې له کاره ایستل تل ناڅاپي او بې قانونه نه وي.

 

ډېر کارکوونکي د قانوني ملاتړ لاندې وي او کارفرما باید مشخص قوانین مراعات کړي.

 

⸻

 

ډېره مهمه نکته

 

که څوک د Kündigung (دندې ختمېدو لیک) ترلاسه کړي، معمولاً باید ژر اقدام وکړي.

 

ځکه په ډېرو مواردو کې یوازې ۳ اوونۍ وخت وي چې قانوني اعتراض وشي.

 

⸻

 

آیا کارفرما کولی شي له قرارداد څخه بهر کار ورکړي؟

 

دا د ډېرو مهاجرینو عامه پوښتنه ده.

 

آیا کارفرما په ځینو شرایطو کې کارکوونکي ته د هغه د دندې اړوند، معقول او مناسب کار سپارلی شي؟

 

لنډ ځواب دا دی: دا د کار ډول او د قرارداد شرایطو پورې اړه لري.

 

د بېلګې په توګه:

 

که څوک د برېښناکار په توګه استخدام شوی وي، کېدای شي ترې وغوښتل شي:

 

* وسایل راټول کړي،

* د کار ځای منظم کړي،

* یا خپله کاري ساحه پاکه کړي.

 

دا موارد معمولاً عادي ګڼل کېږي.

 

⸻

 

خو قانوني حد څه دی؟

 

کارفرما نشي کولای:

 

* تل بشپړ بې‌اړیکه کار تحمیل کړي،

* کارکوونکی سپک کړي،

* یا له خپل موقف څخه ناوړه استفاده وکړي.

 

د مثال په توګه: یو برېښناکار دې ته مجبور کړي چې هره ورځ د کار له پای وروسته د شرکت عام تشنابونه پاک کړي چې ټولو کارولي وي.

 

⸻

 

اضافه کاري (Überstunden)

 

ډېر مهاجرین فکر کوي چې اضافه کاري تل اجباري ده.

 

خو:

 

* د اضافه کار شرایط باید قانوني وي،

* او په ډېرو مواردو کې باید جبران شي:

 

یا د اضافي معاش له لارې،

یا د اضافي استراحت وخت له لارې.

 

⸻

 

په کار ځای کې تبعیض

 

په جرمني کې تبعیض د لاندې مواردو پر اساس:

 

* نژاد،

* مذهب،

* جنسیت،

* یا قومي اصل

 

غیر قانوني دی.

 

کارکوونکي حق لري چې په خوندي او درناوي ډک چاپېریال کې کار وکړي.

 

که تبعیضي چلند رامنځته شي، شخص کولای شي اعتراض وکړي او یا په ځینو مواردو کې قانوني شکایت ثبت کړي.

 

که تبعیض د کارفرما یا نورو همکارانو له خوا وي، متضرر شخص د اعتراض او شکایت حق لري.

 

⸻

 

د مهاجرینو عامې تېروتنې

 

ځینې مهاجرین:

 

* قرارداد له لوستلو پرته لاسلیک کوي،

* خپل قانوني حقونه نه پېژني،

* یا د کار ساعتونه او اضافه کاري نه ثبتوي.

 

دا موضوع کله ناکله د کاري ستونزو یا ناوړه استفادې سبب کېږي.

 

⸻

 

مهم خبرداری

 

په جرمني کې د کار قرارداد، بیمه، مالیه ورکول او د کار قانوني ثبت ډېر مهم دي.

 

که نه، کار ممکن “Schwarzarbeit” (غیر قانوني کار) وګڼل شي چې د کارکوونکي او کارفرما دواړو لپاره جدي ستونزې رامنځته کولی شي.

 

د مهاجرینو لپاره دا موضوع د اقامت او بیمې پر وضعیت هم منفي اغېز لرلای شي.

 

⸻

 

د قرارداد د بشپړ فهم هڅه

 

څرنګه چې قراردادونه په جرمني ژبه لیکل کېږي، نو که مهاجر په جرمني ژبه بشپړ تسلط ونه لري، غوره ده چې د لاسلیک کولو مخکې یې ژباړه وکړي ترڅو د قرارداد له محتوا بشپړ خبر شي.

 

⸻

 

وروستۍ پایله

 

په جرمني کې د خوندي کاري ژوند لپاره:

 

✔ د کار قرارداد په دقت ولولئ

✔ خپل قانوني حقونه وپېژنئ

✔ د کار ساعتونه او اضافه کاري ثبت کړئ

✔ بیمه او مالیه جدي ونیسئ

✔ د کاري ستونزو پر مهال ژر اقدام وکړئ

 

په جرمني کې د کار قانون پېژندل یوازې د ستونزو د مخنیوي لپاره نه دي؛ بلکې له خلکو سره مرسته کوي چې په لا ډېر امنیت، آرامۍ او پوهاوي سره کار او ژوند وکړي.

 

⸻

 

✔ پوهاوی

✔ مسؤلیت منل

✔ د قانوني حقونو پېژندنه

 

دا درې اصلونه په جرمني کې د کاري او مسلکي بریا بنسټ جوړوي.