Nielegalna praca (Schwarzarbeit) w Niemczech

Nielegalne zatrudnienie, unikanie podatków, kary i poważne zagrożenia dla migrantów

 

⸻

 

Wprowadzenie

 

Wielu migrantów, którzy dopiero przyjeżdżają do Niemiec, bardzo szybko spotyka się z pojęciem Schwarzarbeit, czyli pracy „na czarno” lub nielegalnej pracy.

 

Na początku warto wyjaśnić, czym właściwie jest Schwarzarbeit.

 

Schwarzarbeit oznacza pracę wykonywaną bez legalnej rejestracji.

 

Oznacza to:

 

* pracę lub zatrudnianie bez oficjalnego zgłoszenia,

* bez płacenia podatków,

* bez ubezpieczenia,

* oraz bez rejestracji w niemieckim systemie prawnym.

 

Niektórzy uważają, że jeśli nie płacą podatków, pracują bez umowy albo otrzymują wynagrodzenie gotówką, to nie ma w tym większego problemu.

 

Jednak w Niemczech Schwarzarbeit jest traktowana bardzo poważnie i może prowadzić do ciężkich konsekwencji prawnych zarówno dla pracownika, pracodawcy, jak i statusu pobytowego migrantów.

 

Wielu migrantów podejmuje nieformalną pracę bez znajomości prawa, ale później spotyka się z karami finansowymi, problemami z ubezpieczeniem, utratą praw lub nawet zagrożeniem dla swojego pobytu.

 

Ten artykuł jest prostym i praktycznym przewodnikiem dotyczącym pojęcia Schwarzarbeit, związanych z nim przepisów oraz najważniejszych zagrożeń w Niemczech.

 

⸻

 

Ważna informacja o kontrolach Zoll

 

Należy wiedzieć, że jeśli funkcjonariusze niemieckiego urzędu celnego Zoll — odpowiedzialni za wykrywanie nielegalnej pracy — znajdą w miejscu pracy nielegalnego pracownika (czyli osobę bez oficjalnej umowy o pracę), mogą wszcząć postępowanie zarówno przeciwko pracownikowi, jak i pracodawcy.

 

Podstawą jest:

 

§ 1 Schwarzarbeitsbekämpfungsgesetz (SchwarzArbG)

 

Treść ustawy

 

„Schwarzarbeit leistet, wer Dienst- oder Werkleistungen erbringt oder ausführen lässt und dabei

als Arbeitgeber, Unternehmer oder versicherungspflichtiger Selbstständiger seine sich aufgrund der Dienst- oder Werkleistungen ergebenden sozialversicherungsrechtlichen Melde-, Beitrags- oder Aufzeichnungspflichten nicht erfüllt,

als Steuerpflichtiger seine sich aufgrund der Dienst- oder Werkleistungen ergebenden steuerlichen Pflichten nicht erfüllt,

als Empfänger von Sozialleistungen seine sich aufgrund der Dienst- oder Werkleistungen ergebenden Mitteilungspflichten gegenüber dem Sozialleistungsträger nicht erfüllt.“

 

⸻

 

Tłumaczenie

 

„Nielegalną pracę wykonuje osoba, która świadczy lub zleca wykonywanie usług lub pracy i przy tym:

 

* jako pracodawca, przedsiębiorca lub samozatrudniony objęty obowiązkiem ubezpieczenia nie wypełnia obowiązków dotyczących zgłoszenia, składek lub dokumentacji ubezpieczenia społecznego,

* jako podatnik nie wypełnia swoich obowiązków podatkowych,

* lub jako odbiorca świadczeń socjalnych nie zgłasza dochodów z pracy odpowiednim instytucjom socjalnym.”

 

⸻

 

Zarówno pracownik, który zgadza się pracować bez umowy, jak i pracodawca zatrudniający pracownika bez legalnej rejestracji, mogą zostać ukarani grzywną lub podlegać postępowaniu prawnemu.

 

Sposób rozpatrywania tych dwóch spraw może być różny, jednak obie strony mogą ponieść konsekwencje prawne.

 

W tej części najpierw wyjaśniamy, jak prawo traktuje pracodawców zatrudniających nielegalnych pracowników, a następnie omawiamy konsekwencje Schwarzarbeit dla samych pracowników, szczególnie migrantów.

 

⸻

 

Czy każda praca za gotówkę jest nielegalna?

 

Nie.

 

Otrzymywanie wynagrodzenia w gotówce samo w sobie nie jest nielegalne.

 

W praktyce wypłata gotówkowa nie jest naruszeniem prawa, jeśli dochód jest oficjalnie zgłoszony i odprowadzane są podatki oraz składki ubezpieczeniowe.

 

Problem pojawia się wtedy, gdy:

 

* praca nie jest zgłoszona,

* podatki nie są płacone,

* nie ma ubezpieczenia,

* lub odpowiednie urzędy nie wiedzą o zatrudnieniu danej osoby.

 

⸻

 

Prosty przykład

 

Wyobraźmy sobie osobę pracującą w restauracji, na budowie lub remoncie, w salonie fryzjerskim albo przy sprzątaniu, ale:

 

* bez umowy,

* bez ubezpieczenia,

* i otrzymującą wynagrodzenie potajemnie w gotówce.

 

W wielu przypadkach taka sytuacja jest uznawana za Schwarzarbeit.

 

⸻

 

„Pół legalnie, pół nielegalnie”

 

Niektórzy pracodawcy zatrudniają pracowników częściowo legalnie, a częściowo nielegalnie.

 

Na przykład:

 

oficjalnie zgłaszają umowę na 20 godzin tygodniowo i płacą podatki oraz ubezpieczenie tylko za te 20 godzin, ale wymagają od pracownika pracy przez 40 godzin, a resztę wynagrodzenia wypłacają gotówką „pod stołem”.

 

Choć udowodnienie tego może być trudne, nie jest niemożliwe.

 

Jeśli zostanie udowodnione, że pracodawca celowo ukrywał nielegalną pracę przy pomocy takich metod, może zostać ukarany znacznie surowiej.

 

⸻

 

Kary za Schwarzarbeit w Niemczech

 

Wiele osób uważa, że Schwarzarbeit to jedynie drobne wykroczenie.

 

Jednak w niektórych przypadkach może zostać wszczęte postępowanie karne, a konsekwencją mogą być bardzo wysokie grzywny, a nawet kara więzienia.

 

⸻

 

Ważny przepis dotyczący kar

 

§ 8 SchwarzArbG – Bußgeldvorschriften

 

Treść ustawy

 

„Ordnungswidrig handelt, wer vorsätzlich oder fahrlässig einer Vorschrift dieses Gesetzes zuwiderhandelt.“

 

⸻

 

Tłumaczenie

 

„Każdy, kto umyślnie lub przez niedbalstwo narusza przepisy tej ustawy, popełnia wykroczenie administracyjne.”

 

⸻

 

Jak wysoka może być kara?

 

W zależności od rodzaju naruszenia grzywny mogą wynosić od kilkuset euro do 50 000 euro lub nawet więcej.

 

W niektórych przypadkach, jeśli sprawa trafi do postępowania karnego, osoba lub firma może zostać oskarżona o:

 

* uchylanie się od płacenia podatków,

* oszustwo socjalne,

* lub szeroko zakrojone wykorzystywanie pracowników.

 

⸻

 

Co się stanie, jeśli podatki nie zostały zapłacone?

 

Urząd skarbowy (Finanzamt) może zażądać zapłaty zaległych podatków wraz z karami i odsetkami.

 

⸻

 

Przykład

 

Wyobraźmy sobie pracodawcę, który zatrudnia kilku pracowników bez legalnej rejestracji, nie opłaca ubezpieczenia, nie odprowadza podatków i wypłaca wynagrodzenie gotówką.

 

Jeśli zostanie przeprowadzona kontrola:

 

może zostać nałożona kara w wysokości wielu tysięcy euro, obowiązek zapłaty zaległych podatków, a nawet może zostać wszczęte postępowanie karne.

 

⸻

 

Czy pracownik również może zostać ukarany?

 

Tak.

 

Niektórzy migranci uważają, że odpowiedzialność ponosi wyłącznie pracodawca.

 

Jednak jeśli ktoś świadomie pracuje bez legalnej rejestracji, nieprawidłowo pobiera świadczenia socjalne lub ukrywa dochody, sam również może zostać ukarany grzywną, postępowaniem karnym lub problemami pobytowymi.

 

⸻

 

Pobieranie świadczeń socjalnych i jednoczesna nielegalna praca

 

To jeden z najbardziej wrażliwych tematów w Niemczech.

 

Jeśli ktoś pobiera świadczenia państwowe — na przykład zasiłek dla bezrobotnych lub pomoc socjalną — a jednocześnie uzyskuje nielegalny dochód, może zostać oskarżony o oszustwo socjalne.

 

Oprócz kar finansowych osoba taka może utracić część świadczeń socjalnych.

 

Jeśli sprawcą jest migrant, może mieć również problemy przy przedłużaniu pozwolenia na pobyt.

 

Na przykład:

 

* wniosek o pobyt stały może zostać odrzucony,

* albo sprawa obywatelstwa może zostać negatywnie oceniona.

 

Ponadto, ponieważ pracownik wykonujący nielegalną pracę nie jest objęty ubezpieczeniem, w razie wypadku może mieć trudności z uzyskaniem odszkodowania, wsparcia z ubezpieczenia lub zwrotu kosztów leczenia od pracodawcy.

 

⸻

 

Przykład

 

Wyobraźmy sobie pracownika pracującego nielegalnie na budowie, który spada z rusztowania lub doznaje poważnego urazu.

 

W takiej sytuacji:

 

* uzyskanie odszkodowania,

* wsparcia z ubezpieczenia,

* lub udowodnienie stosunku pracy

 

może być bardzo trudne.

 

Pracownik, oprócz problemów zdrowotnych, może zostać uwikłany w skomplikowany proces prawny.

 

⸻

 

Najczęstsze błędy migrantów

 

Niektórzy ludzie:

 

* rozpoczynają pracę bez umowy,

* ufają jedynie ustnym obietnicom,

* lub myślą, że „kilka miesięcy pracy na czarno nie stanowi problemu.”

 

Później jednak:

 

* nie otrzymują wynagrodzenia,

* nie mają ubezpieczenia,

* lub napotykają problemy związane z pobytem.

 

⸻

 

Ważne ostrzeżenie

 

Niektórzy pracodawcy mówią migrantom:

 

„Wszystko jest w porządku, nic się nie stanie.”

 

Jednak jeśli pojawi się problem:

 

najbardziej narażoną osobą jest zazwyczaj pracownik — szczególnie jeśli jest migrantem i nie zna dobrze języka niemieckiego ani niemieckiego prawa.

 

⸻

 

Wniosek końcowy

 

Aby mieć bezpieczną przyszłość w Niemczech:

 

✔ Pracuj tylko legalnie

✔ Zawsze miej umowę o pracę

✔ Traktuj poważnie ubezpieczenie i podatki

✔ Nie pracuj bez oficjalnej rejestracji

✔ Nie ufaj całkowicie nieoficjalnym obietnicom

 

W Niemczech nielegalna praca może wydawać się łatwym rozwiązaniem na krótką metę, ale w dłuższej perspektywie może prowadzić do bardzo poważnych problemów finansowych, prawnych i migracyjnych.

 

✔ Bezpieczeństwo pracy

✔ Ubezpieczenie i ochrona prawna

✔ Bezpieczna przyszłość migracyjna

 

Te trzy kwestie są najważniejszymi powodami, aby unikać Schwarzarbeit w Niemczech.