Prawo niemieckie prosto: pobyt, obywatelstwo, praca i rodzina

Konstytucja Niemiec, znana jako „Grundgesetz” (Ustawa Zasadnicza), stanowi podstawę systemu prawnego i politycznego tego kraju. Została opracowana po II wojnie światowej w celu pełnej ochrony godności człowieka, wolności jednostki oraz zasady państwa prawa, a także aby zapobiec powtórzeniu się tragicznych doświadczeń z przeszłości. Pierwsze 19 artykułów tej ustawy, poświęcone „prawom podstawowym”, należą do jej najważniejszych części. Gwarantują one podstawowe prawa każdego człowieka, w tym prawo do godności ludzkiej, wolność wypowiedzi, równość wobec prawa, wolność religii oraz prawo do udziału w życiu społecznym. Prawa te mają szczególne znaczenie nie tylko dla obywateli Niemiec, lecz także dla wszystkich osób mieszkających w tym kraju. Poznanie i zrozumienie tych 19 zasad pomaga ludziom lepiej uświadomić sobie swoje prawa, bronić ich oraz odgrywać bardziej aktywną rolę w społeczeństwie. Ponadto taka świadomość stanowi podstawę do głębszego zrozumienia prawa, wartości i demokratycznego ustroju Niemiec.

(1) Godność człowieka jest nienaruszalna. Jej poszanowanie i ochrona są obowiązkiem wszystkich organów władzy państwowej. (2) Dlatego naród niemiecki uznaje nienaruszalne i niezbywalne prawa człowieka za podstawę każdej wspólnoty ludzkiej, pokoju i sprawiedliwości na świecie. (3) Poniższe prawa podstawowe wiążą ustawodawstwo, władzę wykonawczą i sądownictwo jako prawo bezpośrednio obowiązujące.

(1) Każdy ma prawo do swobodnego rozwoju swojej osobowości, o ile nie narusza praw innych osób oraz nie sprzeciwia się porządkowi konstytucyjnemu ani prawu moralnemu. (2) Każdy ma prawo do życia oraz nietykalności cielesnej. Wolność osobista jest nienaruszalna. W te prawa można ingerować wyłącznie na podstawie ustawy.

(1) Wszyscy ludzie są równi wobec prawa. (2) Kobiety i mężczyźni mają równe prawa. Państwo wspiera faktyczną realizację równości kobiet i mężczyzn oraz dąży do usunięcia istniejących nierówności. (3) Nikt nie może być uprzywilejowany ani dyskryminowany ze względu na swoją płeć, pochodzenie, rasę, język, ojczyznę i pochodzenie, wyznanie, przekonania religijne lub polityczne. Nikt nie może być dyskryminowany z powodu niepełnosprawności.

(1) Wolność wyznania i sumienia oraz wolność wyrażania przekonań religijnych i światopoglądowych są nienaruszalne. (2) Swobodne i niezakłócone wykonywanie praktyk religijnych jest zagwarantowane. (3) Nikt nie może być zmuszony wbrew swojemu sumieniu do pełnienia służby wojskowej z użyciem broni. Szczegóły określa ustawa federalna.

(1) Każdy ma prawo do swobodnego wyrażania i rozpowszechniania swoich poglądów w słowie, piśmie i obrazie oraz do nieskrępowanego pozyskiwania informacji z ogólnie dostępnych źródeł. Wolność prasy oraz wolność przekazu za pośrednictwem radia i filmu są gwarantowane. Cenzura nie istnieje. (2) Prawa te podlegają ograniczeniom wynikającym z przepisów ustaw ogólnych, regulacji prawnych dotyczących ochrony młodzieży oraz prawa do ochrony czci osobistej. (3) Sztuka i nauka, badania i nauczanie są wolne. Wolność nauczania nie zwalnia z obowiązku wierności Konstytucji.

(1) Małżeństwo i rodzina znajdują się pod szczególną ochroną porządku państwowego. (2) Opieka i wychowanie dzieci są naturalnym prawem rodziców i przede wszystkim ich obowiązkiem. Wspólnota państwowa czuwa nad wykonywaniem tego prawa. (3) Dzieci mogą być oddzielone od rodziny wbrew woli osób uprawnionych do ich wychowania tylko na podstawie ustawy, jeżeli osoby te nie wywiązują się ze swoich obowiązków lub jeśli dzieci z innych przyczyn są zagrożone zaniedbaniem. (4) Każda matka ma prawo do ochrony i opieki ze strony społeczeństwa. (5) Dzieciom urodzonym poza małżeństwem należy zapewnić w drodze ustawodawczej takie same warunki rozwoju fizycznego i psychicznego oraz taką samą pozycję w społeczeństwie jak dzieciom urodzonym w małżeństwie.

(1) Cały system szkolny podlega nadzorowi państwa. (2) Rodzice lub opiekunowie prawni mają prawo decydować o udziale dziecka w nauczaniu religii. (3) Nauczanie religii jest w szkołach publicznych – z wyjątkiem szkół bezwyznaniowych – przedmiotem obowiązkowym. Bez uszczerbku dla prawa państwa do nadzoru, nauczanie religii odbywa się zgodnie z zasadami wspólnot religijnych. Żaden nauczyciel nie może być zobowiązany do nauczania religii wbrew swojej woli. (4) Prawo do zakładania szkół prywatnych jest gwarantowane. Szkoły prywatne, które zastępują szkoły publiczne, wymagają zgody państwa i podlegają prawu krajów związkowych. Zgoda powinna zostać udzielona, jeśli szkoły prywatne nie ustępują szkołom publicznym pod względem celów edukacyjnych, wyposażenia oraz kwalifikacji naukowych nauczycieli, a także jeśli nie jest wspierane rozdzielanie uczniów ze względu na sytuację materialną rodziców. Zgody należy odmówić, jeśli sytuacja ekonomiczna i prawna nauczycieli nie jest dostatecznie zabezpieczona. (5) Prywatna szkoła podstawowa może być dopuszczona tylko wtedy, gdy organ nadzoru edukacyjnego uzna istnienie szczególnego interesu pedagogicznego lub na wniosek rodziców lub opiekunów prawnych, jeśli ma zostać utworzona jako szkoła wspólnotowa, wyznaniowa lub oparta na określonym światopoglądzie, a w danej gminie nie istnieje publiczna szkoła podstawowa tego typu. (6) Szkoły przygotowawcze pozostają zniesione.

(1) Wszyscy Niemcy mają prawo do pokojowego i nieuzbrojonego gromadzenia się bez wcześniejszego zgłoszenia lub zezwolenia. (2) W przypadku zgromadzeń na otwartej przestrzeni prawo to może być ograniczone ustawą lub na podstawie ustawy.

(1) Wszyscy Niemcy mają prawo tworzyć stowarzyszenia i związki. (2) Stowarzyszenia, których cele lub działalność są sprzeczne z przepisami prawa karnego albo skierowane przeciwko porządkowi konstytucyjnemu lub idei porozumienia między narodami, są zakazane. (3) Prawo do tworzenia stowarzyszeń w celu ochrony i poprawy warunków pracy oraz warunków gospodarczych jest zagwarantowane dla każdego i dla wszystkich zawodów. Umowy, które ograniczają to prawo lub zmierzają do jego utrudniania, są nieważne; działania zmierzające do tego są bezprawne. Środki podejmowane na podstawie artykułu 12a, artykułu 35 ust. 2 i 3, artykułu 87a ust. 4 oraz artykułu 91 nie mogą być skierowane przeciwko sporom pracowniczym prowadzonym przez stowarzyszenia w rozumieniu zdania pierwszego w celu ochrony i poprawy warunków pracy oraz warunków gospodarczych.